Bu yazıda (8)
Erişilebilirlik artık “olsa iyi olur” sayılmıyor
Web sitesi erişilebilirliği eskiden yapılacaklar listesinin dibinde, blog yenilemesinin de altında dururdu. Avrupa kuralları onu yukarı taşıdı. Denetim kurumları artık inceleme yapıyor, sivil toplum kuruluşları şikâyette bulunuyor, hukuk büroları bu yükümlülükleri hiç duymamış şirketlere ihtarname gönderiyor. Yeni olan erişilebilirliğin önemi değil, yaptırımı. AB'deki müşterilere satış yapıyorsanız konu artık bir tasarım tercihi olmaktan çıktı, web siteniz hakkında hukuki bir soruya dönüştü. Sorunu ilk fark edenler de büyük ihtimalle sizin ekibiniz olmayacak.
Kurallar adresinizi değil, müşterilerinizi takip eder
Çoğu şirket bu yükümlülüklerin Avrupa'daki işletmeler için geçerli olduğunu varsayar. Oysa geçerli oldukları yer Avrupa pazarlarıdır. Kapsamdaki bir hizmeti AB'deki müşterilere sunuyorsanız, merkezinizin İstanbul'da, Dubai'de ya da başka bir yerde olması hiçbir şeyi değiştirmez. En net yükümlülükler tüketiciye dönük hizmetlerde: online mağazalar, bankacılık, biletleme, rezervasyon ve bunlara bağlı uygulamalar. Bunun başkasının sorunu olduğuna karar vermeden önce AB'ye satış yapıp yapmadığınıza bakın, çünkü kuralların size ulaşıp ulaşmadığını bu tek soru belirler.
Standart pratikte ne istiyor
Hukuki dilin arkasında yıllardır var olan pratik bir kontrol listesi duruyor. Yalnızca klavye kullanan biri her kontrole ulaşabilmeli ve nerede olduğunu görebilmeli. Metin, okunabilir kalacak kadar arka planından ayrışmalı. Anlam taşıyan görsellerin alternatif metni (alt text) olmalı, dekoratif olanlarınki olmamalı. Form alanlarının, yazmaya başlayınca kaybolan yer tutucu metin yerine gerçek etiketleri olmalı. Videoların altyazısı olmalı. Başlıklar boyutlarına göre seçilmemeli, sayfanın yapısını anlatmalı. Bunların hiçbiri alışılmadık şeyler değil. Çoğunu özenli bir geliştirme zaten kendiliğinden ortaya çıkarır.
Sitelerin çoğu nerede takılıyor
Denetlediğimiz sitelerin neredeyse hepsinde aynı birkaç sorun çıkıyor. Tasarım dosyasında sakin göründüğü için seçilmiş, beyaz üzerinde açık gri metin. Stil verilmiş div'lerden kurulduğu için ekran okuyucunun hiçbir şey olarak tanımlayamadığı formlar. Klavye odağını içine hapseden özel açılır menüler ve pencereler. Erişilebilir adı olmayan, yalnızca ikondan oluşan butonlar: ekran okuyucu “buton” der ve susar. Kendi kendine dönen ve durdurulamayan slaytlar. Her biri tek başına küçük bir sorun. Bir araya geldiklerinde ise siteyi müşterilerinizin gerçek bir kesimi için kullanılmaz hâle getiriyorlar.
Erişilebilirlik eklentisi (overlay) tuzağı
Tek satır JavaScript ile uyumluluk vaat eden koca bir eklenti pazarı var. Bu vaadi yerine getirmiyorlar. Bir overlay kodunuzun üstüne oturur ve göremediği anlamı tahmin etmeye çalışır. Yardımcı teknolojilere bağımlı kullanıcıların, bu eklentilerin deneyimi çoğu zaman kötüleştirdiğini söylemesinin sebebi bu. Denetim kurumları ve mahkemeler de bunları bir savunma olarak kabul etmedi. Bir tane satın aldığınızda sitenizin köşesine bir rozet gelir, altta yatan sorunlar ise olduğu yerde kalır. Bunun yerine kodu düzeltin. Daha fazla emek ister ve kalıcı olan tek çözüm odur.
Web sitenizi WhatsApp'tan konuşalımTek site, birden çok denetim kurumu
Denetim ülke ülke yürür. Birkaç AB pazarındaki müşterilere hizmet veren bir site her ulusal kuruma ayrı ayrı hesap verir ve birindeki uzlaşma diğerlerindeki süreci kapatmaz. Cezalar ülkeden ülkeye değişir ve açıklanan rakamlar küçük değil. Yine de çoğu şirket için asıl risk manşetlik bir ceza olmuyor. Asıl risk, canlıdaki bir siteyi kendi takviminize göre değil, bir denetim kurumu beklerken başkasının koyduğu son tarihe göre düzeltmenin maliyeti ve yarattığı aksaklık.
Kendini amorti eden kısım
Erişilebilirlik çalışması, hiçbir engeli olmayan insanlar için de siteyi iyileştirir. Daha iyi kontrast, gün ışığında telefondan okuyan herkesin işine yarar. Düzgün etiketler ve başlık yapısı formları hızlandırır, sayfalara göz gezdirmeyi kolaylaştırır. Altyazılı videolar ofislerde ve sesi kapalı yolculuklarda izlenir. Arama motorları, ekran okuyucuların okuduğu anlamsal yapının aynısını okur. Bu yüzden temiz kod çoğu zaman görünürlüğe de katkı sağlar. Size daha kalın bir dokümantasyon klasörü yerine daha iyi bir ürün bırakan nadir uyumluluk işlerinden biri bu.
Nereden başlamalı
Önce otomatik bir tarama yapın, ama gerçek sorunların belki üçte birini yakaladığını bilerek. Sonra elle test edin: fareyi çıkarın ve ana dönüşüm yolunuzu yalnızca klavyeyle tamamlamaya çalışın. Ekiplerin çoğu ilk ciddi sorunu iki dakika içinde bulur. Tek tek sayfalardan önce şablonları ve ortak bileşenleri düzeltin, çünkü bir kez düzeltilen bir başlık alanı, bir form ve bir kart yüzlerce sayfayı tek hamlede onarır. Ardından bu kuralları geliştirme sürecinize yazın ki bir sonraki yeniden tasarım, onardığınız her şeyi geri getirmesin.
Yazan
Idennex
Stratejiyle başlayan ajans, İstanbul